Một chuyến đi cảm nhận hai dấu ấn của những dòng phù sa: một dòng sông đã mất và điểm cực Nam di dịch của tổ quốc. Theo dấu “hành trình phù sa”, chúng tôi đi tìm lại dấu xưa dòng Ba Thắc, một trong chín con rồng của sông Cửu Long, và đi tìm điểm cực Nam đích thực của tổ quốc

Đi tìm một dòng sông đã mất

Vốn là một “ông thầy địa lý”, thạc sĩ Trương Hoàng Phương, giám đốc tiếp thị công ty du lịch Vietmark, rất thích thú với những chuyến đi “chấm” các toạ độ đặc biệt của đất nước. Những ngày cận kề tết, anh vẫn ra công thiết kế một chuyến đi khá đặc biệt mà các anh em nhà báo tháp tùng gọi đùa là chuyến đi “sửa sách giáo khoa”, đi tìm lại dòng Cửu Long thứ tám đã bị bồi lấp và điểm cực Nam đích thực của tổ quốc.

Chúng tôi đi Bến Tre, qua một trong những chuyến phà cuối cùng trước ngày cầu Rạch Miễu thông xe. Trong một ngày hành trình, chúng tôi đã qua đến cả bảy trong số tám cửa sông còn lại của sông Cửu Long: cửa Tiểu, cửa Đại, đập Ba Lai, sông Hàm Luông, Cổ Chiên, Cung Hầu, tất cả là sáu cửa thuộc sông Tiền của sông Mê Kông; và một cửa sông thuộc sông Hậu là Định An. Điểm đến cuối ngày của chúng tôi là một ngôi làng nằm ở phần rìa giáp cửa sông Ba Thắc cũ, thuộc cù lao Dung, Sóc Trăng.

Chiếc vỏ lãi miệt mài đưa chúng tôi đi từ đầu đến cuối cù lao Dung trên sông Cồn Tròn. Sông Cồn Tròn vốn là “hậu sinh” của dòng Ba Thắc (hay Bassac, Bách Sách) nổi tiếng, từng là “con rồng” thứ tám của Cửu Long. Trong ngôi nhà của ông Trung, cư dân xã Đại Ân Một, bên các chén rượu thân tình, các “bô lão” của làng như ông Tư Cảnh, Tư Bá, vừa nhâm nhi vừa ôn lại kỷ niệm về dòng sông đã mất. Khoảng trước thập niên 70 thế kỷ trước, con sông Ba Thắc vẫn ầm ào đổ về cửa biển, nhưng rồi sự bồi tụ ngày ngày của phù sa phía Đại Ngãi, đầu cù lao Dung khiến cho dòng chảy của dòng sông yếu dần, lòng sông ngày càng hẹp và làm xuất hiện ngày càng nhiều những cái cồn phía cửa sông. Chính những cái cồn ngày càng rộng lớn này đã “bẻ ngoặt” dòng Ba Thắc chảy qua cửa Trần Đề mà hồi thời trước có cái tên là Mỹ Thanh. Vậy là, một thực tế phải cần được thừa nhận là nếu “du di” tính cả dòng Ba Lai, một “con rồng” đã bị “chặn hầu” bởi cống đập Ba Lai, Cửu Long giờ chỉ còn “Bát Long”.

Sớm hôm sau, chúng tôi cùng những lão làng của vùng đi tàu ra cửa biển. Ruộng vườn, hoa trái của xóm làng ở những cồn đã được bồi tụ lâu đời trông thật trù phú. Xanh ngắt một màu là các rặng bần phủ kín cả những cái cồn mới nổi. Thỉnh thoảng, ông Cảnh, ông Bá lại đưa tay chỉ, nào là nơi này, ngày ấy, chỗ ngã ba sông xoáy cuộn này từng đàn cá mập táp bọt ầm ào, bạo dạn đớp cả cá tra bần của ngư dân câu được; nơi kia là chỗ hàng đàn cá đường tạo nên những “lễ hội” đánh bắt cho ngư dân của vùng… Ngay cả ở cửa sông Trần Đề, những cái cồn ngầm đã dần dần ló dạng, “đội” lên mặt nước những cây bần non lơ thơ xanh mượt…

Điểm cực Nam đích thực

Chúng tôi về bán đảo Cà Mau, vùng châu thổ thứ hai của sông Mê Kông. “Hành trình của phù sa” lần này đưa dẫn chúng tôi đi tìm đâu là điểm cực Nam đích thực của tổ quốc, một điểm cực Nam di dịch, biến chuyển như những dòng phù sa chứ không cố định, bất biến như nhiều người vẫn nghĩ.

Sáng sớm ngày thứ ba của cuộc hành trình, chúng tôi chia làm năm nhóm, xuất phát từ khu du lịch Lý Thanh Long của xã Đất Mũi, đi tìm toạ độ điểm cực Nam ở địa danh Xóm Dãy chiếu theo bản đồ giao thông đường bộ của nhà xuất bản Bản đồ. Cầm trên tay máy định vị vệ tinh GPS, năm nhóm hăng hái tranh nhau chạy đua đến điểm cực Nam theo “lý thuyết”, mặc dù điểm đến được xác định cách nơi xuất phát đến cả 2,3km theo máy định vị.

Đi bộ, lội suối trèo đèo, băng rừng vượt thác vốn là “đặc sản” trong những chuyến đi do ông Trương Hoàng Phương thiết kế và không khác với những chuyến trước, các nhóm lần lượt phải nếm mùi băng rừng đước ở sát bờ biển. Những khu rừng đước với các bộ rễ kềnh càng đan chằng chịt, những vùng sình lầy, cát lún mà nếu di chuyển một mình, nguy cơ sụt lún dẫn đến cái chết dễ như chơi! Những chiếc GPS khi thì hướng ra biển, lúc lại hướng vào rừng, con đường tìm đến vị trí đã định cứ ngoằn ngoèo lúc thông lúc cụt. Có nhóm bị lạc dường, có nhóm bị lún sụt, nhưng cuối cùng cả năm nhóm đều đến được với vị trí bờ biển gần nhất với điểm cực Nam trên bản đồ, chỉ cách vị trí này 160m tính từ mép biển. Toạ độ của vị trí này theo máy GPS sử dụng lưới toạ độ WGS84 là N 08o33’953’’, E 104o54’720’’.

Trước khi đi về phía mũi Cà Mau, chúng tôi đã đi về phía xa nhất theo hướng nam của bãi Khai Long để xác định toạ độ. Tại đây, máy cho ra kết quả là N 08o33’768’’, E 104o50’018’’. Và mũi Cà Mau đây rồi, nơi lâu nay được xác định là điểm cực Nam của tổ quốc! Thế nhưng khi xác định, kết quả thể hiện toạ độ nơi có hình tượng con tàu là N 08o36’349’’, E 104o43’175’’ (số liệu ghi trên “con tàu” là 08o37’30’’, E 104o43’’). Như vậy, với vĩ độ Bắc thấp nhất, điểm xa nhất về Nam của bãi Khai Long chính là điểm cực Nam đích thực theo những số liệu từ các máy GPS mà chúng tôi đã sử dụng chứ không phải tại mũi Cà Mau như nhiều người vẫn nghĩ. Điều này cũng phù hợp với tính biến thiên của tự nhiên: đã và sẽ không có một cực Nam cố định khi những dòng phù sa cứ bồi tụ một cách biến thiên suốt dọc theo dãy bờ biển của bán đảo Cà Mau…

Một chuyến đi thú vị mang lại một điều đáng để chiêm nghiệm, đó là mọi việc đều biến chuyển và không có cái gì là trường tồn một cách vĩnh hằng đối với thời gian…

Quý vị cần thêm thông tin và dịch vụ Team Building chuyên nghiệp - Hãy tham khảo tại Vietnam Team Building - Một dịch vụ của Vietmark. Vietmark - Dịch vụ Team Building hàng đầu Việt Nam!